Pięćdziesiąt lat po publikacji powieści Mychajła Kociubynskiego Siergiej Paradżanow stworzył film, dzięki któremu świat naprawdę usłyszał Huculszczyznę. Cienie zapomnianych przodków z 1965 roku oddychają górami i przemawiają językiem trembit, barw oraz ruchu kamery. Dziś echo tej wrażliwości powraca w Dzikim, gdzie postać molfarki, grana przez Agatę Buzek, przypomina, że magia zaczyna się tam, gdzie kończy się gwar świata.
Źródło: FINA – Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny.
Obraz, który oddycha górami
Paradżanow zrealizował film w autentycznych plenerach Huculszczyzny, we wsiach Kryworównia i Żabie. Bohaterowie posługują się lokalnym dialektem, a na planie wykorzystano prawdziwe stroje, instrumenty oraz rzeźbione trembity. Kamera Jurija Iljenki porusza się niczym żywioł, wpada w rytm tańca, przyspiesza i zatrzymuje się na detalach, takich jak faktura drewna, ciężar korali czy blask śniegu. Muzyka Myrosława Skoryka łączy autentyczne melodie z nowoczesną orkiestracją, dzięki czemu widz nie tylko ogląda film, lecz także go odczuwa, w pełni zanurzając się w świecie Karpat.
Film jako manifest
Choć Cienie… powstały oficjalnie z okazji setnej rocznicy urodzin Kociubynskiego, Paradżanow zamienił jubileusz w artystyczny gest wolności. Premierowy pokaz w Kijowie w 1965 roku przerodził się w publiczny protest przeciw represjom. Od tego momentu film żył podwójnym życiem. Był zarówno poetycką opowieścią o górach, jak i symbolem ukraińskiej tożsamości w czasach cenzury. Na festiwalach zdobywał nagrody, a w pamięci widzów zyskał status kultowego dzieła, które wyznaczyło nowy język kina.
Motywy, które przeniknęły kulturę
Trembita, taniec wokół grobu oraz feeria barw i ruchu stały się uniwersalnym kodem Karpat. Po filmie Paradżanowa te obrazy powracają w kinie i muzyce, rozpoznawalne nawet dla widzów nieznających fabuły. Góry przestają pełnić jedynie funkcję tła i stają się żywym bohaterem dramatu, współodczuwającym z ludźmi.
Od Paradżanowa do Dzikiego
W Dzikim Macieja Kawulskiego ta tradycja nie jest cytatem, lecz punktem wejścia w świat wartości: uważności, ciszy, relacji z naturą. Molfarka grana przez Agatę Buzek nie udaje cudotwórczyni, lecz pełni rolę strażniczki progu między człowiekiem a żywiołami. Jej gesty, szept oraz dym z ziół tworzą język, którym Karpaty przemawiają do ludzi. Jest to współczesna odpowiedź na pytanie, które wcześniej postawili Kociubynski i Paradżanow: jak słuchać gór.
Trailer Dzikiego – współczesna odpowiedź na język Karpat
W tym zwiastunie słychać to, co od Paradżanowa uznaje się za najważniejsze: – dźwięk wiatru, puls ziemi oraz skupienie na twarzy człowieka. Zobacz, jak współczesne kino wraca do źródeł, by opowiedzieć o pamięci gór i cichej sile molfarki.
Film „Dziki” – reż. Maciej Kawulski (2026). W roli molfarki: Agata Buzek.
