Akademia Pana Kleksa (premiera 2023)

Wejście Macieja Kawulskiego, reżysera kojarzonego dotąd z brutalnym i mrocznym kinem gangsterskim, w świat magicznej i ukochanej przez pokolenia „Akademii Pana Kleksa”^[i] w reżyserii Krzysztofa Gradowskiego^[ii] było jednym z najodważniejszych i najbardziej ryzykownych przedsięwzięć we współczesnym polskim kinie. Projekt, od początku planowany jako dwuczęściowa opowieść, to nie tylko remake, ale kompletna reinterpretacja klasyki Jana Brzechwy^[iii], mająca na celu stworzenie pierwszej polskiej franczyzy filmowej na miarę globalnych blockbusterów.

Kawulski wybiera dziś wszechstronność zamiast wygodnej etykietki. Po ugruntowaniu pozycji w kinie gatunkowym świadomie sięga po Akademię ryzykując konfrontację z pamięcią zbiorową, która bywa bardziej wymagającym recenzentem niż krytycy. Ten ruch nie jest ucieczką od dotychczasowego dorobku, lecz próbą poszerzenia własnego alfabetu filmowego o rejestry dotąd mu obce.

Za decyzją stoi przemyślana strategia zasięgu. Kino familijne, w przeciwieństwie do twardych sensacji, łączy publiczność ponad podziałami pokoleniowymi – dzieci idą do kina z rodzicami, a dorośli wracają z sentymentem do opowieści, które formowały ich wyobraźnię. To naturalny wehikuł do budowy powszechnej rozpoznawalności reżysera, a zarazem szansa na rozmowę z widzem, który wcześniej pozostawał poza zasięgiem jego filmów.

Pierwsza część sagi była fundamentem, na którym Maciej Kawulski zbudował nowy świat, wprowadzając kluczowe zmiany i testując reakcję publiczności na jego wizję.

Koncepcja i różnice wobec oryginału

Kawulski podszedł do materiału źródłowego z dużą swobodą, zachowując ducha opowieści, ale gruntownie modernizując jej elementy. Wraz ze zmianą adresata zmienia się też język ekranowy.

Modernizacja bajkowego świata

Film porzuca surrealistyczny i baśniowy klimat oryginału na rzecz dynamicznego kina przygodowego z gatunku fantasy. Pełen jest efektownych scen akcji, pościgów i pojedynków, co zbliża go do współczesnych blockbusterów.

Reżyser stara się utrzymać wizualną brawurę, jednocześnie prowadząc opowieść tak, by młodsi widzowie nie gubili jej rytmu. Obok klasycznej magii pojawiają się wątki ekologiczne i technologiczne, a centralną rolę odgrywają tematy akceptacji, różnorodności oraz odkrywania własnego potencjału. To świadome przesunięcie z estetyki wspomnienia ku pełnoprawnemu światotwórstwu, które ma szansę „unieść” całą serię.

Postać Ambrożego Kleksa

Tomasz Kot^[iv] w roli Kleksa stworzył postać inną niż ikoniczny Piotr Fronczewski^[v]. Jego Ambroży jest bardziej ekscentrycznym naukowcem i mentorem, momentami tragicznym, skrywającym mroczne sekrety. Ukłonem w stronę klasyki było obsadzenie Piotra Fronczewskiego w roli Doktora Paj-Chi-Wo, co stworzyło symboliczny pomost między pokoleniami.^[vi]

Zmiana głównego bohatera

Najbardziej widoczny zwrot to decyzja o zastąpieniu Adasia Niezgódki Adą Niezgódką. W rolę bohaterki wciela się Antonina Litwiniak^[vii], co od razu przesuwa oś identyfikacji i dynamikę relacji w akademii.^[viii][ix]

Decyzja ta miała na celu uwspółcześnienie historii i uczynienie jej bardziej uniwersalną dla dzisiejszej, zróżnicowanej publiczności. Ada nie jest biernym obserwatorem, lecz aktywną bohaterką z własną tajemnicą i misją do wypełnienia. W wywiadzie udzielonym przed premierą „Kleksa” reżyser powiedział, że:

 „Dzisiaj dzieci potrzebują postaci, z którą się utożsamią i tą postacią w filmie jest Ada Niezgódka.”^[x]

Produkcja i aspekty wizualne

Film był jedną z najdroższych produkcji w historii polskiego kina. Realizacyjny rozmach widać w każdym kadrze.

Stworzono widowiskowy, baśniowy świat, opierając się na zaawansowanych efektach CGI, które stały na wysokim, rzadko spotykanym w Polsce poziomie.

Zarówno magiczna akademia, jak i kraina Wilkusów zostały zaprojektowane z ogromną dbałością o detale, tworząc spójny i porywający wizualnie świat.

Muzyka jako wehikuł zasięgu

Ścieżka dźwiękowa, w tym hitowy utwór „Całkiem Nowa Bajka”^[xi] w wykonaniu czołówki polskich artystów (m.in. IGO, Kaśka Sochacka, Mrozu, Artur Rojek, Brodka, Ralph Kaminski, Sokół; Bedoes), stała się potężnym narzędziem marketingowym i samodzielnym fenomenem kulturowym.

Nagranie otrzymało w Polsce status diamentowego singla, przekraczając liczbę 250 tysięcy sprzedanych kopii.

Singiel „Całkiem Nowa Bajka” stał się osobnym nośnikiem zasięgu i żył własnym życiem w streamingu i na YouTube, przynosząc filmowi audytorium wykraczające poza standardowe kampanie (klip: https://www.youtube.com/watch?v=KsawAjwGJWw).

Twarde dane

Film spotkał się ze spolaryzowanym odbiorem, ale odniósł bezprecedensowy sukces komercyjny. Akademia Pana Kleksa przyciągnęła do kin blisko 3 miliony widzów, stając się jednym z największych hitów frekwencyjnych ostatnich lat w Polsce.^[xii]

Film zanotował rekordowy wynik przedpremier – 438 000 widzów obejrzało go podczas pokazów przedpremierowych, co stanowi najwyższy wynik w historii polskiego box office’u.^[xiii]

W weekend otwarcia film przyciągnął 840 000 widzów, co stanowi najlepszy wynik w polskich kinach od 2020 roku.^{[xiv] [xv]}

W podsumowaniach 2024 r. tytuł jest wskazywany jako najpopularniejszy film roku w Polsce, z „prawie 3 mln” wejść.^{[xvi] [xvii]}

Dodatkowo TVN24 odnotowuje premierę w streamingu i przypomina rekordy.^{[xviii] [xix]}

Recenzje/krytyka

Recenzje były mieszane. Krytycy chwalili stronę wizualną, rozmach produkcyjny i odwagę w reinterpretacji klasyki. Z drugiej strony, często wskazywano na wady scenariusza – chaos narracyjny, uproszczenia fabularne i niedostatecznie rozwinięte postacie drugoplanowe.

Widzowie, zwłaszcza młodsi, przyjęli film entuzjastycznie, doceniając jego nowoczesność, tempo i widowiskowość. Dla wielu dorosłych, wychowanych na oryginale, zmiany były jednak zbyt daleko idące.

Czy to się opłaciło?

Krótko mówiąc: tak, ten ruch się opłacił i to zarówno artystycznie, jak i wizerunkowo. Maciej Kawulski przekonująco dowiódł, że nie jest twórcą „jednej nuty”. Wejście w familijne fantasy poszerzyło jego bazę widzów i wprowadziło nazwisko do obiegu masowego, jednocześnie wzmacniając markę reżyserską jako elastyczną, odważną w doborze materiału i sprawnie poruszającą się między konwencjami. Co więcej, sukces „Kleksa” otworzył realną drogę do przedsięwzięć o większym budżecie i potencjale międzynarodowym.

Podsumowanie

Maciej Kawulski zdecydował się na odważny, ale dobrze przemyślany krok. Zamiast wracać do sprawdzonej formuły filmów gangsterskich, sięgnął po historię, którą zna kilka pokoleń widzów. W rozmowie z WP SportoweFakty reżyser, w tonie osobistego komentarza do swojej kariery, powiedział, że „Kleks to moje odkupienie” i że film „obmywa z grzechu” jego dotychczasową twórczość.^[xx]

Ten wybór stał się sprawdzianem jego umiejętności i próbą dotarcia do szerszej, rodzinnej publiczności. Akademia Pana Kleksa potwierdziła, że była to dobra decyzja, film odniósł frekwencyjny sukces i pokazał, że reżyser potrafi przenieść swoją dynamiczną, efektowną estetykę do świata kina familijnego. Kawulski udowodnił, że nie jest twórcą jednej specjalizacji, wykazał się odwagą, elastycznością i wyczuciem, a ten zwrot w jego karierze stał się jednym z najciekawszych momentów w polskim kinie ostatnich lat. Jako fan „Akademii Pana Kleksa” z niezapomnianą kreacją Piotra Fronczewskiego szedłem do kina z bagażem sentymentu, który zwykle wygrywa z nowymi interpretacjami. Nostalgia pozostaje we mnie żywa, ale nowego „Kleksa” oglądałem z autentyczną przyjemnością.

FAQ

• Dlaczego zmieniono Adasia na Adę?
  Decyzja miała uwspółcześnić opowieść i poszerzyć identyfikację widzów.
• Czy film był sukcesem frekwencyjnym?
  Tak: 438 tys. na przedpremierach, 840 tys. w otwarciu i w rocznych podsumowaniach „prawie 3 mln” łącznie.

 

---

Bibliografia

1. Akademia Pana Kleks- (fim 1983 r,): https://pl.wikipedia.org/wiki/Akademia_pana_Kleksa_(film_1983)
2. Krzysztof Gradowski – wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Krzysztof_Gradowski
3. Jan Brzechwa – Akademia Pana Kleksa: wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Akademia_pana_Kleksa
4. Tomasz Kot – wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomasz_Kot_(aktor)
5. Piotr Fronczewski – wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Piotr_Fronczewski
6. Obsada: Filmweb – karta filmu i lista aktorów: https://www.filmweb.pl/film/Akademia%2Bpana%2BKleksa-2023-10014264
7. Antonina Litwiniak – Filweb: https://www.filmweb.pl/person/Antonina+Litwiniak-2255645
8. Obsada: Filmweb – karta filmu i lista aktorów: https://www.filmweb.pl/film/Akademia%2Bpana%2BKleksa-2023-10014264
9. Filweb – cast/actors: https://www.filmweb.pl/film/Akademia%2Bpana%2BKleksa-2023-10014264/cast/actors
10. Kultura Onet – Maciej Kawulski „Przesunąłem tę postać trochę na drugi plan”: https://kultura.onet.pl/film/maciej-kawulski-o-kleksie-przesunalem-te-postac-troche-na-drugi-plan/5y0ghsn
11. „Całkiem Nowa Bajka” – oficjalny klip: https://www.youtube.com/watch?v=KsawAjwGJWw
12. Onet Kultura (12.01.2025) –roczne zestawienie, „prawie 3 mln”: https://kultura.onet.pl/film/najnowsze-filmy/hollywood-w-tyle-polski-hit-podbil-kina-w-2024-roku/7gk2s62
13. Next Film (02.01.2024) – rekord przedpremier: https://next-film.pl/2024/01/02/akademia-pana-kleksa-oczarowala-widzow-rekordowa-publicznosc-na-pokazach-przedpremierowych-w-historii-polskiego-box-office/
14. TVN24 (08.01.2024) – 840 tys. w weekend otwarcia: https://tvn24.pl/kultura-i-styl/film-akademia-pana-kleksa-rekordowa-frekwencja-w-weekend-otwarcia-st7713088
15. Next Film (08.01.2024) – potwierdzenie rekordu otwarcia: https://next-film.pl/2024/01/08/akademia-pana-kleksa-z-kolejnym-rekordem-tym-razem-po-weekendzie-otwarcia-film-obejrzalo-juz-840-000-widzow/
16. Cineuropa (05.03.2025) – podsumowanie 2024 w Polsce: https://cineuropa.org/en/newsdetail/474590/
17. Onet Kultura (12.01.2025) – „blisko 3 mln” i pozycja w rocznym rankingu: https://kultura.onet.pl/film/najnowsze-filmy/hollywood-w-tyle-polski-hit-podbil-kina-w-2024-roku/7gk2s62
18. TVN24 (16.05.2025) – wejście na Max (z przypomnieniem rekordu): https://tvn24.pl/kultura-i-styl/akademia-pana-kleksa-2024-gdzie-obejrzec-film-online-w-internecie-st8464638
19. Cineuropa (05.03.2025) – podsumowanie 2024 w Polsce: https://cineuropa.org/en/newsdetail/474590/
20. WP SportoweFakty – Maciej Kawulski „Kleks przemywa z grzechu moją twórczość”: https://sportowefakty.wp.pl/mma/1090200/kleks-przemywa-z-grzechu-moja-tworczosc-spowiedz-macieja-kawulskiego