Narodziny republiki w cieniu Tatr
Rzeczpospolita Zakopiańska istniała od końca października do 16 listopada 1918 roku. Powstała w momencie, gdy Austro-Węgry rozpadały się na oczach świata, a mieszkańcy Zakopanego postanowili wziąć sprawy w swoje ręce. To właśnie tutaj, wcześniej niż w Warszawie, ludzie otwarcie wypowiedzieli posłuszeństwo zaborcy. Na czele lokalnego rządu stanął pisarz Stefan Żeromski, wybrany na prezydenta, czyli przewodniczącego Rady Narodowej w Zakopanem.
13 października – pierwszy wiec wolnej Polski
13 października 1918 roku pod zakopiańskim Pomnikiem Grunwaldzkim odbył się wiec obywatelski, podczas którego uchwalono rezolucję o treści: „Uważamy się odtąd za obywateli wolnej, niepodległej i zjednoczonej Polski”. W wyniku tego wydarzenia powołano do życia Organizację Narodową, na czele której stanął Stefan Żeromski. W nocy z 30 na 31 października konspiratorzy przeprowadzili bezkrwawą akcję rozbrojenia austriackiego garnizonu, przejmując między innymi telegraf, pocztę i dworzec. Od tej chwili władza w mieście znajdowała się w polskich rękach.
Rada Narodowa i prezydent spod Giewontu
1 listopada 1918 roku powołano Radę Narodową w Zakopanem, która stała się najwyższą władzą w wyzwolonym mieście. Stefan Żeromski objął funkcję prezydenta, współpracując ponad podziałami z hrabią Władysławem Zamoyskim, Wincentym Szymborskim, Mariuszem Zaruskim, Franciszkiem Pawlicą oraz Medardem Kozłowskim. W tym krótkim, lecz niezwykle znaczącym czasie Zakopane stało się swoistą miniaturą przyszłej II Rzeczypospolitej – wspólnotą ludzi zjednoczonych wokół idei wolności i niepodległości.
Symbol pod Giewontem
Rzeczpospolita Zakopiańska przetrwała do 16 listopada 1918 roku, kiedy to dobrowolnie podporządkowała się Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie. Choć jej istnienie trwało krótko, znaczenie tego wydarzenia wykraczało daleko poza ramy czasu. Pokazało ono, że niepodległość może rodzić się nie tylko w centrach wielkiej polityki, lecz także na jej peryferiach – w odwadze i determinacji lokalnych wspólnot.
W filmie Dziki
W filmie Dziki wolność nie jest jedynie hasłem, lecz staje się doświadczeniem. Kamera podąża za bohaterami z bliska -w potyczkach, podczas ucieczek przez turnie i w chwilach milczącej solidarności – ukazując, że prawdziwa wspólnota rodzi się z odpowiedzialności jednych za drugich. Tak jak w Zakopanem 1918 roku wolę wolności przekuto w czyn, tak w Dzikim impulsem jest decyzja bohaterów, by wziąć los w swoje ręce.
Trailer filmu zapowiada właśnie taką opowieść o wolności, buncie i surowych górach, które nie znoszą półprawd.
Znaczenie i pamięć
Choć Rzeczpospolita Zakopiańska istniała zaledwie przez krótki czas, stała się symbolem wiary w niepodległość oraz przykładem współpracy ponad podziałami. Po 1989 roku przywrócono jej należne miejsce w narodowej pamięci, a w setną rocznicę jej powstania, w 2018 roku, powstał film dokumentalny upamiętniający tamte wydarzenia i ludzi, którzy odważyli się marzyć o wolnej Polsce.
Źródła (EEAT)
- Wikipedia: Rzeczpospolita Zakopiańska
- Onet Podróże: Tu niepodległość ogłoszono wcześniej
- Interia Tygodnik: Niepodległość pod Giewontem
- Muzeum Historii Polski: Powstała Rzeczpospolita Zakopiańska
- Polskie Radio: Niepodległość w górach
- Do Rzeczy: Rzeczpospolita Zakopiańska — wojenka z Austrią
- WATRA: Film dokumentalny „Rzeczpospolita Zakopiańska”
1 Comment